Uticaj šuma na suše


18.09.2014.

U prošlom članku smo se bavili pozitivnim efektima koje drveće, odnosno šume, imaju prilikom obilnih padavina u sprečavanju ili umanjivanju šteta od poplava. Danas ćemo se baviti time kako drveće djeluju kao naši saveznici u upravo suprotnim okolnostima kada padavina i vode nedostaje.

Kako se svijet bori sa rastućim temperaturama, naučnici pokušavaju da nađu načine da koriste šume kako bi uticali na obrasce padavina u područjima koja doživljavaju oskudicu u vodi ili ozbiljnu sušu.

„Dok šume privlače puno pažnje zbog njihove uloge u skladištenju ugljenika, tako pomažući ublažavanju promjene klime, one nam takođe mogu pomoći da se prilagodimo na klimu koja se mijenja i da se borimo protiv suše tako što utičemo na obrasce padavina“, kaže Dejvid Elison sa Instituta za svjetsku ekonomiju.

Istraživanje Centra za međunarodno istraživanje šuma (CIFOR) je pokazalo da tropske šume doprinose regulisanju riječnih tokova i tokom sušne sezone i tokom događaja sa jakim padavinama, tako minimizirajući rizike vezane za oskudicu vode i poplave.

Veza između šuma i vode je kompleksna zato što, na lokalnom nivou, studije sliva pokazuju da drveće u stvari uklanja vodu iz sistema.

Drveće koje raste uzima vodu iz tla i oslobađa ga u atmosferu. Drveće takođe djeluju kao presretači, hvatajući kišu koja pada, koja onda isparava uzrokujući kišne padavine drugdje – proces poznat kao evapo-transpiracija.

Boljim razumijevanjem ovog procesa, možemo jednog dana biti u stanju da strateški sadimo drveće tako da ono donosi kišu tamo gdje je najpotrebnija.

„Kako se klima mijenja, ozbiljne suše će postati uobičajenije, i ne bi trebalo da propustimo priilke da na koristan način utičemo na hidrološki ciklus koristeći drveće“, rekao je Elison.

Nakon okeana, šume su najefikasniji izvor padavina, rekao je Elison, koji je pručavao glavne riječne bazene svijeta kako bi otkrio koji odnos vodene pare je došao putem evapo-transpiracije iz kopnenih biljaka u poređenju sa onom iz mora.

„Evapo-transpiracija je veoma velika komponenta u generisanju kiša – u prosjeku oko 50% ljeti širom planete, i 40% na godišnjem nivou“, rekao je.

„Znamo da su drveće u šumama najefikasniji evapo-transpiratori. Ako ih uporedimo recimo sa poljoprivrednim kulturama koje prekrivaju zemljište, drveće može da vrši evapo-transpiraciju dva puta veću od poljoprivrednih usjeva i oko dva puta veću od vodenih površina.“

„Stoga će uklanjanje šuma imati najveći uticaj na među-kontinentalni prenos vodene pare“.

Suprotno tome, sadeći drveće na strateškim lokacijama, moći ćemo uvećati padavine na ključnim područjima.

„Očigledno da vam treba mnogo šume da biste imali nekakav pozitivan uticaj on obrasce padavina, ali ja mislim da je moguće pošumiti velike oblasti i imati značajan uticaj na padavine na drugima mjestima.“

Ustanovljeno je da na Balkanu ukupna suma padavina u posljednjih 50 godina je smanjena za 10% što uz istovremeno povećanje temperatura znači da su suše postale gotovo uobičajena pojava. Ono što stvar čini gorom je ne samo smanjena ukupna suma padavina, već i narušen obrazac padavina, tako da se dugi sušni periodi smjenjuju sa periodima naglih, obilnih padavina. Oboje ima razoran uticaj na poljoprivredu.

Istraživanje CIFOR-a je takođe pokazalo da šume igraju ulogu u tome kako se društvo adaptira na promjenu klime pošto šume obezbjeđuju raznolik ekosistem koji doprinosi ljudskom blagostanju i redukuju društvenu ranjivost.

Međutim, upotreba šuma kao sredstva za klimatsko prilagođavanje zahtijeva regionalnu, nacionalnu i internacionalnu koordinaciju, zato što će uvećane padavine najvjerovatnije da se dese ne nad pošumljenim područjem, nego drugdje.

Naučnik CIFOR-CIRAD-a Bruno Lokateli kaže da donosioci politika moraju da obrate više pažnje na šume. „Treba da uključimo šume u politike prilagođavanja na klimatske promjene iz dva razloga“, rekao je.

„Prvo, zato što su one ranjive na promjene klime – i drugo, zato što mogu da igraju ključnu ulogu u smanjivanju ranjivosti društava na gubitke uzokovane klimatskim promjenama“.

Prema Elisonu, sadnja novih šuma – pored zaštite onih već postojećih – može biti jedan način da nam pomogne da se adaptiramo.

„Širom južnih regiona Evrope očekujemo da vidimo mnogo više temperature i mnogo niže nivoe padavina, i to je zajednički  nalaz u mnogim područjima širom svijeta“, rekao je.

„U mnogim područjima pošumljavanje izgleda da bi moglo da ima veoma važan uticaj“.

Pored mjera koje se mogu preduzeti da bi se umanjio uticaj suša na poljoprivredu (izgradnja sistema za navodnjavanje, primjena kultura koje su otpornije na sušu), ono što svakako možemo preduzeti je da vršimo sadnju šuma uz brigu o postojećim, imajući na umu da su upravo šume jedan od najboljih izvora vlage iz kojih se u atmosferi formiraju padavine. Ovo je još jedan razlog da nam se priključite u akciji „Let's Do It – milion sadnica za jedan dan“ koja se provodi 25. oktobra 2014.